• Program wychowawczo-profilaktyczny

  • Program wychowawczo-profilaktyczny

        • Cele ogólne

          Podstawowym założeniem programu wychowawczo-profilaktycznego jest dążenie do wykształcenia u dzieci prawidłowych postaw oraz wyposażenie ich w wiadomości  i umiejętności niezbędne do funkcjonowania w społeczeństwie. Współpraca ze środowiskiem lokalnym oraz rodziną rozwija poczucie bezpieczeństwa, daje narzędzia rozpoznawania  i przeciwdziałania zagrożeniom współczesnego świata.  

          Tworzenie spójnego środowiska wychowawczego oraz pomoc rodzicom w rozwijaniu ich kompetencji wychowawczych stanowi jeden z celów programu niezbędnych do wsparcia całościowego zdrowego rozwoju dziecka. Wsparcie to realizowane jest w procesie opieki, wychowania i nauczania, co umożliwia dziecku odkrywanie własnych możliwości, sensu swojego działania, a także gromadzenie doświadczeń w dążeniu do piękna, dobra i prawdy. Wsparcie ze strony pedagogów i psychologa sprzyja kształtowaniu środowiska dla harmonijnego rozwoju dziecka, pozwala kształtować wrażliwość na piękno, w którym dziecko może wyrażać siebie w naturalnych czynnościach takich jak mowa, ruch, taniec, śpiew, czy ekspresja plastyczna.  

           

          Wśród celów podstawowych programu wychowawczo-profilaktycznego wymienić należy: 

          • wdrażanie do zgodnego działania i funkcjonowania w grupie rówieśniczej oraz środowisku przedszkolnym;

          • rozwijanie umiejętności wyrażania siebie w poszanowaniu do odmienności innych osób;  

          • dbałość o prawidłowy rozwój psychiczny i pielęgnowanie więzi z rodziną;  

          • aktywne uczestnictwo w życiu kulturalnym przedszkola i środowiska lokalnego;  

          • kształtowanie umiejętności komunikowania się z rówieśnikami i dorosłymi;  

          • kształtowanie postawy otwartości w życiu społecznym, postawy poszanowania drugiego człowieka, jego wartości i opinii; 

          • kształtowanie odporności emocjonalnej koniecznej do racjonalnego radzenia sobie  

            w nowych, nierzadko trudnych sytuacjach, w tym także budującego radzenia sobie ze stresem i porażką; 

          • wzbudzanie poczucia tożsamości narodowej, kulturowej i historycznej; docenianie  i poznawanie piękna własnej Ojczyzny;   

          • stwarzanie możliwości do rozwijania zainteresowań dzieci, sytuacji do samodzielnego podążania za interesującymi aspektami; podjęcia prób samodzielnego zgłębiania tematów, szukania odpowiedzi na nurtujące je pytania;   

          • kształtowanie wrażliwości estetycznej oraz zachowań prospołecznych;  

          • promowanie zdrowego trybu życia, wartości zdrowia i życia;  

          • kształtowanie postawy etycznej, poznawczej i twórczej;   

          • wspieranie wychowanków, którzy ze względu na swoją sytuację rodzinną i/lub środowiskową są w wyższym stopniu narażeni na rozwój sytuacji ryzykownych i zaburzenie harmonijnego procesu rozwijania;  

          • rozwijanie ciekawości świata, poszanowania dla piękna przyrody i sztuki;   

          • kultywowanie tradycji i obyczajów narodowych oraz obchodzonych uroczystości przedszkolnych;  

          • rozwijanie poczucia własnej wartości i oceny; 

          • wzmacnianie samodzielności ;  

          • wzmacnianie postaw prospołecznych; 

          • tworzenie przyjaznego środowiska dla harmonijnego rozwoju emocjonalnego  i psychofizycznego; 

          • tworzenie warunków do cieszenia się pięknem dzieciństwa oraz poczucia bezpieczeństwa;  

          • rozwijanie tolerancji i empatii dla innych.  

           

          Tematyka i zadania programu profilaktyczno-wychowawczego

          I. JA I MOJA GRUPA

          Zadania szczegółowe Działania wychowawcze Okres realizacji  Uwagi 
          1.Wdrażanie do uczestnictwa w życiu grupy, wzmacnianie kompetencji społeczno-emocjonalnych

          - przedstawianie dzieciom zasad zgodnego współżycia w przedszkolu poprzez wprowadzanie kodeksu dobrych zachowań/ zasad grupowych;  

          - zajęcia i zabawy integrujące grupę, tworzące poczucie jedności; 

          - zachęcanie do stosowania zwrotów grzecznościowych;  

          - inicjowanie pracy w grupie i wyrabianie poczucia odpowiedzialności zespołowej, kształtowanie umiejętności pomocy koleżeńskiej- praca w zespołach w myśl filozofii daltońskiej;  

          - rozwijanie poczucia przynależności grupowej; 

          - wspieranie aklimatyzacji dzieci z Ukrainy; 

          - aktywny udział w uroczystościach i świętach grupowych np. Mikołajki;  

          - rozwijanie umiejętności okazywania pozytywnych uczuć oraz radzenia sobie z negatywnymi (np., tworzenie kącików emocji, gdzie dzieci uczą się nazywać emocje);

          - rozwijanie umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach poprzez szukanie rozwiązań w postaci kompromisu; szukanie rozwiązania w pomocy najpierw w grupie na następnie z pomocą osób dorosłych;  

          - zajęcia z elementami terapii zajęciowej np. muzykoterapii czy integracji sensorycznej) 

          cały rok 

          okazjonalnie wg potrzeb

          		  
          2.Wyrażanie własnego zdania, kształtowanie poczucia wartości  

          - kształtowanie umiejętności wyrażania swojego zdani, formułowania opinii na dany temat z poszanowaniem odmienności zdania innych;

          - ćwiczenia tematyczne pozwalające odczytać własne emocje,  np. niedokończone zdania (Cieszę się…, Smutno mi, gdy… itp.);

          - przeprowadzanie zajęć omawiających tematykę praw dziecka;  

          - rozwijanie umiejętności wyrażania swoich emocji i opinii, kulturalnego prowadzenia dyskusji w poszanowani do uczuć  i prawa do odmienności innych osób; 

          		 cały rok  
          3. Komunikacja kluczem do zrozumienia  

          - uwrażliwianie na potrzeby innych m.in., na potrzeby starszych, rodziców, młodszych dzieci;   

          - wdrażanie zasad komunikacji w grupie, wypracowanie postawy szacunku do prawa wypowiedzi innych;

          - rozwijanie umiejętności tworzenia własnych wypowiedzi, formułowania komunikatów werbalnych; 

          - wdrażanie do używania w życiu codziennym form i zwrotów grzecznościowych, zasad kulturalnego wyrażania swojego zdania na dany temat;  

          - rozwijanie umiejętności składania życzeń;

          - gry planszowe i logiczne, które rozwijają spostrzegawczość i umiejętność rozwijania problemów; 

          		 cały rok  

           

          II. PRZEDSZKOLAK W ŚWIECIE KULTURY 

          Zadania szczegółowe Działania wychowawcze Okres realizacji  Uwagi 
          1. Wspieranie w odkrywaniu i rozwijaniu swoich zainteresowań i uzdolnień  

          - dostarczanie dzieciom wzorców właściwego zachowania w poszukiwaniu swojej drogi do nauki i pogłębiania wiedzy (elementy planu daltońskiego);

          - udział w uroczystościach szkolnych, pokazach, prezentacjach; 

          - odkrywanie uzdolnień dzieci podczas codziennych zajęć;  

          - zachęcania do wyboru aktywności, którą chcą realizować w trakcie zajęć;

          - rozmowy indywidualne i grupowe, co dziecko potrafi, a co jeszcze chce odkryć; 

          - wdrażanie interesujących form pracy  w grupach (poranki  Glenna  Domana, edukacja przez ruch Doroty Dziamskiej, kodowanie na dywanie, metoda dobrego startu wg Bogdanowicz,  doświadczenia,  eksperymenty  przyrodnicze zachęcające do zadawania pytań); 

          - umożliwienie dziecku przedstawienia swoich zainteresowań i rozwijanie ich np. w ramach pracy z dzieckiem uzdolnionym; 

          - umożliwianie i zachęcanie do udziału w zajęciach pozalekcyjnych;  

          - informowanie rodziców o zauważanych potencjałach dziecka; 

          cały rok 

          okazjonalnie wg potrzeb

          		  
          2.Przedstawianie kraju, w którym żyją dzieci oraz uwrażliwianie na piękno Ojczyzny

          - poznawanie najbliższej okolicy, interesujących miejsc (mała ojczyzna) np. poprzez codzienne spacery, legendy lokalne; 

          - w ramach możliwości organizowanie prelekcji, wycieczek krajoznawczych (warsztaty, pokaz zdjęć, prelekcje z filmami, wyjazdy tematyczne, spotkania z ciekawymi ludźmi itp.);  

          - zainteresowanie historią znanych postaci, miejsc; stwarzanie możliwości do pogłębiania wiedzy / zadawania pytań w czasie zwiedzania muzeów;  

          - poszukiwania piękna w najbliższej okolicy – rozwijanie umiejętności zauważenia pozytywnych aspektów swojej lokalizacji;   

          cały rok 

          okazjonalnie wg potrzeb

          		  
          3.Rozwijanie u dzieci poczucia tożsamości kulturowej, narodowej i historycznej 

          - zapoznanie z legendami kraju;

          - uczestnictwo w wystawach  
          i prelekcjach historycznych np. podczas wizyty w muzeum;   

          - zapoznanie z symbolami z narodowymi i rozwijanie szacunku dla nich; 

          - uczestnictwo w apelach z okazji świąt narodowych;

          		 okazjonalnie  
          4. Uczestnictwo w życiu kulturalnym  

          - zwiedzanie wystaw;

          - wyjście do teatru, kina filharmonii czy opery; 

          - uczestnictwo w przedstawieniach przedszkolnych;  

          - zaznajomienie dzieci z podstawowymi zasadami savoir-vivere’u;

          - wykształcenie nawyku stosowania zwrotów grzecznościowych; 

          		 okazjonalnie  
          5. Włączanie się do życia małej ojczyzny oraz w działania prospołeczne

          - udział w akcjach na rzecz lokalnej społeczności np. Sprzątanie Świata, Kartka dla Seniora;

          - aktywny udział w akcjach charytatywnych np. Góra Grosza, Wośp, koncerty charytatywne; 

          - pomoc lokalnym stowarzyszeniom i instytucjom np. zbiórka karmy dla zwierząt; 

          - traktowanie rodziny jako najmniejszej jednostki państwowej – wdrażanie do poszanowania bliskich;

          		 okazjonalnie  

           

           

          III. NASZE ZDROWIE 

          Zadania szczegółowe Działania wychowawcze Okres realizacji  Uwagi 
          1.Rozwijanie dbałości o higienę osobistą i własne zdrowie  

          -  wdrażanie dobrych zwyczajów higienicznych w porządku dnia dzieci;  

          - kształtowanie pozytywnych nawyków higienicznych np. zasłaniania nosa podczas kichania; 

          - promocja zdrowego odżywiania np. zachęcanie do spożywania warzyw i owoców, picia odpowiedniej ilości wody, przygotowywanie zdrowych śniadań; 

          - promowanie aktywnego trybu życia np. poranna gimnastyka, spacery, zabawy ruchowe na świeżym powietrzu; 

          - przedstawianie sposobów odpoczynku np. metody relaksacyjne, oddechowe itp.  

          - rozmowy tematyczne i pokaz pierwszej pomocy; 

          - dbałość o zdrowie psychiczne podopiecznych np. rozmowy tematyczne, bajki terapeutyczne, konsultacje/spotkania z psychologiem pedagogiem;  

          - rozwijanie zdolności doboru stroju w zależności od warunków pogodowych; 

          cały rok 

          okazjonalnie wg potrzeb

          		  
          2. Dbałość  
          o bezpieczeństwo swoje i innych  

          - poznanie i stosowanie się do obowiązujących w placówce zasad bezpieczeństwa;  

          - zapewnienie bezpieczeństwa używanych sprzętów;

          - spotkania z przedstawicielami  służb mundurowych i udział w prelekcjach dot. bezpiecznego zachowania, udzielania pomocy, znajomości przepisów ruchu drogowego i zachowania względem osób  nieznajomych;

          - udział w pokazach dotyczących bezpieczeństwa;  

          - tworzenie warunków do kształtowania  zachowań  sprzyjających zdrowiu i bezpieczeństwu dzieci na drodze oraz w przedszkolu – wycieczki do najbliższych miejscowości – umiejętność włączania się do ruchu;

          - zapoznanie z numerami alarmowymi i rozwijanie umiejętności podawania informacji o zdarzeniach;  

          cały rok  

          okazyjnie wg potrzeb wynikających z sytuacji np. politycznej i sanitarnej  

          		  
          3. Dbałość o środowisko i przyrodę  

          - zakładanie i pielęgnacja ogródków kwiatowo-warzywnych; 

          - uprawa  roślin miododajnych w trosce o owady;  

          - nie marnowanie wody np. podczas czynności higienicznych, zbieranie deszczówki do uprawy roślin;  

          -  propagowanie zasad recyklingu i aktywne, praktyczne przekazywanie tej wiedzy dzieciom;

          - udział w akcjach na rzecz środowiska np. Sprzątanie Świata, Dzień Ziemi;  

          - zbiórki makulatury, nakrętek, baterii; 

          - poszerzanie wiedzy o cenności środowiska naturalnego (pokazy, filmy edukacyjne, wystawy);  

          - wykonywanie prac z materiałów naturalnych oraz prac z recyklingu;  

          - uświadomienie pożyteczności owadów zapylających na losy ludzkości;

          cały rok 

          okazjonalnie wg potrzeb

          		  

           

          IV. WIELKIE PRAWA MAŁYCH LUDZI 

          Zadania szczegółowe Działania wychowawcze Okres realizacji  Uwagi 
          1. Wdrażanie do zgodnego życia – rozwijanie kompetencji społecznych  

          - tworzenie Kodeksu Przedszkolaka,  

          - zawieranie kontraktów grupowych – tworzenie zasad i reguł zgodnego życia w grupie;  

          - poszanowanie do opinii własnych i innych; 

          - rozwijanie tolerancji na odmienność innych;  

          - poszanowanie dla własności swojej i cudzej;  

          - poznanie praw wynikających z Karty Praw Dziecka np. prawa do nauki i wychowania w rodzinie;  

          - uwrażliwianie na odczucia drugiego człowieka, rozwijanie empatii i umiejętności niesienia pomocy  

          cały rok

          okazjonalnie wg potrzeb

          		  
          2. Wzmacnianie wychowawczej roli rodziny  

          - zapoznanie z prawem do życia w rodzinie;  

          - przedstawienie praw i obowiązków dziecka w rodzinie; 

          - rozwijanie postawy szacunku dla członków rodziny  (przedstawienia na Dzień Rodziny, Dzień Babci  
          i Dziadka);  

          - wspieranie rodziców w procesie wychowawczym – wspólne rozwiązywanie problemów,  wzmacnianie autorytetów domowych; 

          - kształtowanie postawy poszanowania dla emocji dziecka;  

          - inicjowanie możliwości wspólnego spędzania czasu;

          - edukacja rodziców i dzieci na temat korzystania z ekranów;

          cały rok 

          w zależności od sytuacji rodzinnej wychowanków  

          		  

           

          V. MOJE PRZEDSZKOLE - MOJE MIEJSCE  

          Zadania szczegółowe Działania wychowawcze Okres realizacji  Uwagi 
          1. Dbanie o porządek i dobro wspólne  

          - kształtowanie postawy współgospodarza sali;  

          - poszanowanie dla wyposażenia przedszkola; 

          - dbałość o czystość i estetykę sali  
          i przedszkola;  

          - pełnienie dyżurów na jadalni oraz odpowiedzialność za porządek w kącikach tematycznych – elementy planu daltońskiego;  

          cały rok

          okazjonalnie wg potrzeb

          		  
          2. Kultywowanie tradycji przedszkolnych i narodowych  

          - świętowanie urodzin kolegów z grupy; 

          - aktywny udział w uroczystościach organizowanych w przedszkolu i w grupie  np. Dzień Chłopaka, Dzień Kropki, Dzień  Niepodległości, bale karnawałowe; 

          - dbanie o przyozdobienie sali w związku z obchodzonymi świętami np. Boże Narodzenie, szopka, itp.  

          - udział we wspólnym śpiewaniu kolęd itp. 

          - rozwijanie umiejętności składania życzeń;  

          - przygotowywanie pokazów, apeli  

          i wystąpień;  

           

          		 okazjonalnie  
          3. Nauka przez zabawę  
          i doświadczenie  

          - stosowanie różnorodnych form pracy (praca w grupach, indywidualna itp.);

          - zajęcia doświadczalne;

          - zajęcia artystyczne;  

          - stałe elementy dnia;  

          - wdrażanie metod relaksacyjnych  
          i twórczego myślenia; 

          - zdobywanie wiedzy przez przeżycia, emocje i doświadczenie;  

          - samodzielność w ocenie sposobu zdobywania wiedzy – szukanie własnej drogi do zrozumienia, zrozumienie, doświadczenie i zabawa jako bodziec emocjonalny do zapamiętania informacji;  

          		 cały rok  

           

          VI. WPÓŁDZIAŁANIE Z RODZICAMI   

          Zadania szczegółowe Działania wychowawcze Okres realizacji  Uwagi 
          1. Aktywny udział rodziny w procesie edukacyjno- wychowawczym  

          - wybór trójki klasowej i osoby reprezentującej w gronie Rady Rodziców,  

          - współdziałanie w celu wspierania rozwoju talentów i wykrywania sytuacji wymagających wsparcia;  

          - stworzenie atmosfery bezpieczeństwa dialogu dla dobra wychowanków;  

          - aktywny udział rodzica w procesie kształcenia;  

          - zebrania dla rodziców, godziny dostępności, konsultacje indywidualne;  

          - pomoc specjalistów w placówce i poza nią ( pedagog, logopeda, psycholog)  

          - angażowanie w organizację wydarzeń z życia grupy i placówki np. wycieczki, festyny, itp.  

          - współpraca z instytucjami wsparcia

          cały rok 

          wg potrzeb  

          		  
          2.Wczesne zapobieganie trudnością wychowawczym  
          i zagrożeniom dla prawidłowego przebiegu procesu edukacji  

          - regularny kontakt z rodzicami uczniów wymagających wsparcia oraz wypracowywanie wspólnych planów działania wspierającego proces edukacyjno-wychowawczy;  

          -współpraca z zespołem specjalistów w placówce i poza nią ( logopeda, pedagog , psycholog,  terapeuta SI,) 

          - kierowania na badania diagnozujące sfery rozwoju wymagające wsparcia;  

          - współpraca z Poradnią  Psychologiczno-Pedagogiczną w Policach  

          - stosowanie pozytywnej dyscypliny;  

          - stwarzanie procedur postępowania w sytuacjach trudnych – dążenie do dobra i bezpieczeństwa rozwoju dziecka; 

          		 cały rok  

           

          Stosowany system motywacyjny oraz wzmocnień negatywnych

          Zespół pedagogiczny Przedszkola w Przylepie wyznaje zasadę, iż człowiek przychodząc na świat przynosi ze sobą pewien bagaż wyposażenia genetycznego- temperament, cechy osobowości. To jakimi dziećmi będą w przyszłości nasze dzieci zależy przede wszystkim od rodziców, gdyż rodzina jest najważniejszą komórką odpowiedzialną za wychowanie. Przedszkole ma za zadanie wspierać rodziców w ich działaniu a jednocześnie rozwijać nowe zdolności i umiejętności. Dzieci potrzebują precyzyjnego określenia co jest dozwolone, a czego nie wolno. Ustalany wspólnie z dziećmi „Kodeks przedszkolaka” ma wspierać i motywować je do przestrzegania obowiązujących norm i zasad oraz musi być konsekwentnie stosowany. Zarówno wzmacnianie pozytywne, jak i negatywne odnosi skutek wtedy, gdy stosuje się je na podstawie dobrej znajomości poszczególnych dzieci,  
          z uwzględnieniem ich cech osobowościowych.  

          Szczególnie skutecznym środkiem wychowawczym są wzmocnienia pozytywne – motywacja pozytywna. Mają one za zadanie zachęcać i pobudzać do wysiłku.  

           

          Motywację pozytywną stosuje się za:  

          • Stosowanie ustalonych zasad i umów. 
          • Bardzo dobre wypełnianie przyjętych obowiązków. 
          • Wysiłek włożony w wykonaną pracę, zadanie (uwzględniając możliwości dziecka).  
          • Bezinteresowną pomoc innym. 
          • Angażowanie się w prace na rzecz grupy i przedszkola. 

           

          Formy nagradzania zachowań respektujących ustalone normy i zadania:  

          • Pochwała indywidualna.   
          • Pochwała wobec grupy, nagradzanie oklaskami.  
          • Pochwała przed rodzicami.  
          • Wyznaczanie dziecka do prowadzenia wybranej zabawy.   
          • Przydzielenie ważnego zadania do wykonania, wybór na „ważną osobę” np. dyżurnego.  
          • Wyznaczenie dziecka na „pomocnika” przy realizacji określonego zadania.   
          • Możliwość wyboru przez nagrodzone dziecko ulubionej formy działalności, zabawy, czytanej książki itp.   
          • Drobne nagrody rzeczowe np. emblematy naklejki, pieczątki.  

           

          Ustalając pozytywne wzorce postępowania należy również pamiętać o ustaleniu konsekwencji za brak podporządkowania się ustalonym zasadom.  

           

          Wzmocnienia negatywne stosujemy za:  

          • Nieprzestrzeganie ustalonych wspólnie norm i zasad współżycia w grupie i przedszkolu. 
          • Stwarzanie sytuacji zagrażających bezpieczeństwu i zdrowiu własnemu i innych.  
          • Zachowania agresywne.   
          • Niszczenie cudzej własności oraz wytworów prac innych dzieci.  
          • Celowe nie wywiązywanie się z podjętych obowiązków.  

           

          Formy stosowanych wzmocnień negatywnych:   

          • Upomnienie słowne indywidualne ( przypomnienie obowiązujących zasad).  
          • Upomnienie słowne wobec grupy.  
          • Poinformowanie rodziców o przewinieniu.  
          • Okazywanie niezadowolenia – gest, mimika, wyrażenie przez nauczyciela smutku  i niezadowolenia z powodu zachowania dziecka.  
          • Czasowe odsunięcie od zabawy (w atmosferze spokoju i rzetelnej informacji, dotyczącej czynu, nie uderzające w charakter dziecka) – „krzesełko przemyśleń”.   
          • Wyciszanie dziecka przez indywidualne zabawy przy stoliku.  
          • Rozmowa na temat postępowania dziecka – przedstawienie następstw zachowania (skłonienie dziecka do autorefleksji).   
          • Zastosowanie aktywności mającej na celu rozładowanie negatywnych emocji.  

           

          Ustalenie jasnych zasad i norm harmonizuje świat dziecka oraz wzmacnia jego poczucie bezpieczeństwa i stabilności.   

           

          Efekty wychowawcze

          Dziecko: 

          • jest ciekawe świata;  
          • posiada motywację do nauki i wysiłku intelektualnego, przejawia zainteresowanie przekazywanymi informacjami;  
          • jest samodzielne, bezinteresowne, pomaga innym i czerpie z tego przyjemność;   
          • respektuje ustalone normy zachowań  w różnych sytuacjach;  
          • zna świat wartości – potrafi odróżnić dobro od zła;  
          • w sposób kulturalny odnosi się do dorosłych i rówieśników;   
          • akceptuje odmienność innych ludzi, ich słabości i stara się im pomóc;   
          • czuje się bezpieczny w grupie rówieśniczej, potrafi nawiązać kontakt;   
          • przedstawia swoje poglądy o otaczającym świecie w sposób akceptowalny przez otoczenie, oraz akceptuje prawo innych do odmiennej opinii, szanuje ją i próbuje prowadzić kulturalny dialog;                                                                                                                                          
          • podejmuje próby oceny swojego postępowania;   
          • bierze odpowiedzialność za swój własny rozwój, samodzielnie poszukuje swojej drogi  
          • do zdobywania wiedzy, zgłębiania interesujących go aspektów;   
          • wyraża swój sposób postrzegania świata w naturalnych formach wyrazu jakim jest taniec, ruch i śpiew- poszukuje swoich mocnych stron oraz wzmacnia, rozwija te, w których czuje się niepewnie;  
          • jest świadome tego, że dzięki systematyczności i wierze we własne możliwości można pokonać trudności;   
          • w codziennej aktywności stosuje formy grzecznościowe;   
          • docenia piękno środowiska przyrodniczego i rozumie potrzebę jego ochrony, dba o nie; 
          • - dba o bezpieczeństwo własne i innych; 
          • rozumie konieczność ponoszenia konsekwencji swojego postępowania; szanuje cudzą i swoją własność;   
          • dostrzega piękno literatury, muzyki i sztuki; tworzy własne dzieła;   
          • wykonuje czynności samoobsługowe w zakresie higieny osobistej;   
          • zna prawa i obowiązki dzieci;   
          • wybiera aktywne formy spędzania czasu, zna zasady zdrowego odżywiania, docenia zdrowotną moc warzyw i owoców;   
          • potrafi właściwie zachowywać się w miejscach publicznych;   
          • okazuje przyjazny stosunek do zwierząt, troszczy się o nie;   
          • zna zwyczaje, obyczaje i tradycje swojego kraju;  
          • utożsamia się ze swoją ojczyzną, przejawia postawy patriotyczne;   
          • wyraża swoje uczucia w sposób akceptowalny i jasny dla otoczenia;   
          • rozwija swoje zainteresowania;   
          • aktywnie uczestniczy w życiu grupy i przedszkola, jest koleżeński i uczynny wobec innych; 
          • konflikty i problemy w sposób pokojowy.